Ξεκινάω να το γράφω αυτό ξεκαθαρίζοντας ότι δεν εξυπακούονται σεξουαλικές ή και ερωτικές ερμηνείες σε ό,τι θα πω. Δεν είναι η ερωτική γυμνότητα το θέμα μας εδώ.

Λέω λοιπόν ότι δεν γνωρίζεις κάποιον πραγματικά αν δεν έχεις τον δεις γυμνό.

Τέκνα του νεοπουριτανικού μας αιώνα, μην ταράζεστε: όταν λέω «γυμνό» εννοώ και με μαγιό.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το πρόσωπο, ο πίνακας ελέγχου του σώματος κατά τον Κούντερα, λέει πολλά. Δεν τα λέει όμως όλα. Το πρόσωπο είναι μια ρητή και ενίοτε κραυγαλέα αλήθεια· όμως δεν είναι απαραίτητα όλη η αλήθεια.

Τα ρούχα πάλι μπορεί να λένε αυτά που θέλουμε εμείς ενώ κάλλιστα μπορεί να μην είναι καν υπό τον έλεγχό μας, αν ντυνόμαστε όπως να ‘ναι. Όμως, στην καλύτερη περίπτωση, λένε την ιστορία που θέλουμε εμείς να πούμε.

Ωστόσο το γυμνό μας σώμα είναι σχεδόν αδιάψευστο. Το γυμνό σώμα συμπληρώνει την ιστορία που λέει ή που προσπαθεί να πει το πρόσωπό μας. Πολλές φορές αναιρεί εν μέρει την ιστορία που θέλει το πρόσωπό μας να πει.

Όλα μιλάνε στο γυμνό μας σώμα: πώς στεκόμαστε, τα σημάδια του, οι εντάσεις και οι χαλαρώσεις του, οι επεμβάσεις μας σε αυτό είτε είναι αισθητικές είτε είναι γυμναστικές είτε είναι δερματοστιξίες και μικρά κομμάτια μέταλλο. Οι φτέρνες μας και οι παλάμες. Οι καμπύλη των γλουτών, πλάσμα γυμναστικής, καθισιού, μαχαιριού ή ατελείωτων διαδρομών. Η κοιλιά, ο μεγάλος μαρτυριάρης. Το σχήμα των ποδιών και η στάση της πλάτης. Η κηπουρική της όποιας τριχοφυΐας…

Η αλήθεια είναι γυμνή. Μπορεί να μην είναι όλη η αλήθεια αλλά πρέπει να είναι γυμνή.

στους φίλους μου εργάτες της δημιουργίας

Η κυρία Υπουργός είπε κάτι του στυλ ότι οι καλλιτέχνες έχουν εξαντλήσει την υπομονή ή την επιείκεια ή κάποιο άλλο υγρό που τάχα διαθέτει άφθονο η κυβέρνηση του Μητσοτάκη του Β’ του Σωτήρος και Φιλοπάτορος ― εννοώ κάποιο υγρό άλλο από την αριστεία και τη μετακλητότητα.

Να βρω τη δήλωση, να είμαι ακριβής. Ah, la voilà :

«Εξαντλήθηκε η επιείκεια της Κυβέρνησης και του Υπουργείου Εργασίας προς τους καλλιτέχνες.» Αυτό είπε η πολιτική προϊσταμένη του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας.

Επειδή εδώ και χρόνια δεν ζούμε στην Ελλάδα αλλά στη Σημιτική Ξεβλαχία που μετά κατέκτησαν οι Μενευρωπαίοι και τη μετέτρεψαν σε Μνημονιολάνδη (ενδιάμεσα κυβέρνησε κάποιος χρήσιμος βλαξ αλλά τον ξέχασαν), να κάνω μια αναδρομή.

Πολύ πριν γίνει Ξεβλαχία ακολουθώντας το φωτεινό μονοπάτι του Κλικ και του χρυσομέτριου τεχνοκράτη η χώρα λεγόταν Ελλάδα. Η Ελλάδα παρήγε αρχαία και σταφίδα. Μετά ήρθε η Μεταπολίτευση και η ΕΟΚ και στο μεταξύ αποκτήσαμε βιομηχανία και επιδοτούμενη γεωργία και γενικά χόρτασε ο κόσμος ψωμί και μπριζόλες. Παράλληλα, η Μεταπολίτευση και αργότερα το ΠΑΣΟΚ μάς γέμισαν θέατρα, περισσότερα και πιο συναρπαστικά κι αβανγκάρντ από του Λονδίνου, μουσικές τρέλες, ΝΕΚ μαλακίες και υπέροχο ΝΕΚ, εικαστικούς, ποιητές και συγγραφείς σε Αθήνα και Σαλονίκη και αλλού· άσε που γέμισαν οι επαρχιακές πόλεις θιάσους και χορωδίες (πρωτεύουσα των οποίων ήταν η Καρδίτσα).

Κατόπιν γίναμε Ξεβλαχία: οι βιομηχανίες ρευστοποιήθηκαν κι έκλεισαν και έγιναν χαρτζηλίκια των πρώην βιομηχάνων, οι άντρες έπαθαν πανικό ότι τους ευνουχίζουν και σταμάτησαν να πηδιούνται με τη Λίτσα ή τον Κώστα ή τη Λιλή ή με ό,τι πηδιόσαντε τέλος πάντων και αποφάσισαν να γίνουν σαμπανιζέ κοκάκηδες όλοι και να πηδάνε μόνο τα μακρόστενα μοντέλα του Χέλμουτ Νιούτον και τους ίσκιους του Χερμπ του Ριτς. Παράλληλα η τέχνη κι ο πολιτισμός και το βιβλίο κι όλα αυτά έγιναν παλαιοπασόκ «πολιτιστικά» τζάτζαλα. Άλλωστε ποιος τους γαμούσε πια τους Αχαρνής: είχαμε τώρα ιδιωτική τηλεόραση και ευπώλητα παπάρια μάντολες των 770 σελίδων και Mykonos και ψώνια στο Μιλάνο και, über alles, Χριστόδουλο κι Ορθοδοξία. Αυτή ήταν η ζωή, η αυγή της Ξεβλαχίας, το πέρασμα από τη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς και τις αξύριστες παρτούζες της με μαυροδάφνη στα smooth ντεφιλέ της οδού Φραγκοκκλησιάς.

Το παρόν: το 2020 εκτός από τουριστικός προορισμός η Ελλάδα δεν υφίσταται ως συλλογικό όραμα εκτός αν είσαι Βελόπουλος ή φασίστας (σόρυ, ναι), η Ορθοδοξία είναι τόσο μπίζνες αζ γιούζουαλ που κλαίνε οι πιστοί (και δεν γελάω καθόλου με αυτό), οι ταξικοί αγώνες είναι καπούτ, ο αριστερός στοχασμός είναι είτε για να τον συζητάω εγώ κι άλλοι 15-16 νοματαίοι στο Galaxy, στο Low Profile (οι πουρότεροι) ή στο Residents (όσοι είναι Σαλονικιοί και δεν πρέπει να ξυπνήσουν να εκκλησιαστούν με κάποιον Ψωμιάδη), η αντικουλτούρα δεν ξέρω τι κάνει, να μας πει η ίδια ― να μη συνεχίσω, καταλαβαίνετε.

Ως τι υφίσταται λοιπόν η Ελλάδα; Ως τόπος και λαός που δημιουργεί πολιτισμό και τέχνη. Ναι, δεν μας αρέσει όλη. Ναι, στο θέατρο είμαστε θεοί, στα εικαστικά κάτω από μαύρη νύστα, άλλοι έτσι, άλλοι αλλιώς. Όμως Ελλάδα δεν υφίσταται πια ως τίποτε άλλο πέρα από τόπος και λαός που δημιουργεί. Σόρυ.

Σε μια χώρα που η επιστημονική έρευνα συνεχίζει να αριστεύει παρά το διαρκές κρατικό σαμποτάζ ταξικής αριστείας και παρά τις εκ των έσω επιδρομές ― άρα όχι για πολύ ακόμα ― μόνον ο πολιτισμός μάς μένει. Η κυρία Μενδώνη δεν το ξέρει αυτό ή δεν θέλει να το ξέρει. Η κυρία Μενδώνη ασχολείται με το ασανσέρ στην Ακρόπολη, λες και η Ελλάδα είναι καμμιά Μάλτα του ενός μνημείου, το οποίο πρέπει να μας απασχολεί κατ’ αποκλειστικότητα (όταν δεν μας απασχολεί το Κενό Μνημείο της Αμφιπόλεως). Η κυρία Μενδώνη, ακόμα μία άγαρμπη και μπλαζέ υπουργός Πολιτισμού όπως σχεδόν όλοι οι προκάτοχοί της, είναι κουλ που υποφέρουν οι καλλιτέχνες και δεν θέλει να είναι επιεικής μαζί τους. Άραγε πού καλούνται να δείξουν την επιείκεια τους οι αρχαιολόγοι, όπως η κυρία Μενδώνη; Στο ότι δεν ανασκάπτουν με γκρέιντερ και μπουλντόζες; Αν ναι, καήκαμε πριν καν πει οτιδήποτε.

Η ισχυρή Ελλάδα, η Ελλάδα των τραπεζών που αγόραζαν Βαλκάνια, η Ελλάδα της δουλειάς και των βιομηχανικών ζωνών, η αγροτική Ελλάδα, η Ελλάδα της οποίας η Μεγάλη Ιδέα ήταν εκδοχές της εδαφικής επέκτασης (τελικά εις βάρος μειονοτήτων, ντοπιολαλιών και εκατομμυρίων ξεριζωμένων από Μικρασία και Βαλκάνια) ― όοοολες αυτές οι Ελλάδες τελείωσαν. Πάνε. Πάπαλα. Καπούτ. Μπιτί. Υπάρχει πια η Ελλάδα των γκαρσονιών από τη μια και του πολιτισμού και της γνώσης από την άλλη. Εγώ ξέρω με ποια είμαι. Η κυρία Υπουργός;

Ο 19ος αιώνας πάσχισε και κατάφερε να δημιουργεί αισθητική συγκίνηση από ανεκπλήρωτους πόθους, ερωτικούς αλλά και κοινωνικούς και πολιτικούς και πνευματικούς και άλλους.

Ο 20ος αιώνας πάσχισε να ολοκληρώσει το έργο της δημιουργίας αισθητικής συγκίνησης από την εκπλήρωση των ίδιων πόθων· δυστυχώς δεν τα κατάφερε ή δεν πρόλαβε.

Ο 21ος μας πάει δέρνοντας μέχρι στιγμής αλλά έχουμε χρέος να ολοκληρώσουμε το έργο του 20ου: να δημιουργήσουμε αισθητική συγκίνηση από την εκπλήρωση πόθων, τώρα που ξέρουμε ότι το ιδιωτικό είναι και πανανθρώπινο.

Γνώρισα κάποτε έναν κύριο που με ενθουσιασμό μερικώς ειλικρινή και με συνοπτικές διαδικασίες ανακήρυσσε φίλους του ενδιαφέροντες ή και αξιοσημείωτους ανθρώπους γύρω του. Τους συναναστρεφόταν όντως πολύ φιλικά αλλά με την πρώτη επίδειξη κακού γούστου (εκ μέρους τους!) ή θεμελιώδους διαφωνίας μαζί του τους έπαυε από φίλους και τους έχωνε και ένα damnatio memoriae για να μάθουν.

Αυτό είναι το μεσογειακό μοντέλο φιλίας.

Προσωπικά αργώ πάρα πολύ να ανακηρύξω κάποιον φίλο μου, μόνον οι εκκλησιαστικές αρχές παλαιάς και νέας Ρώμης είναι πιο ζόρικες, όταν ανακηρύσσουν αγίους. Συναναστρέφομαι με χαρά και με μερική αφοσίωση ανθρώπους αλλά ο τίτλος «φίλος» έρχεται ως επιστέγασμα της φιλίας μας παρά ως απαρχή της. Απάξ όμως και ανακηρυχθούν φίλοι είναι φίλοι, καθόλου δεν χρειάζεται να κάνουν τον άγιο, παραμένουν φίλοι ακόμα κι αν κάνουν μαλακίες. Άλλωστε, αν δεν σου πει ο φίλος πότε κάνεις μαλακίες, τότε ποιος;

Αυτό είναι το βορειοευρωπαϊκό μοντέλο φιλίας.

Ω όχι, δεν είμαι πια ο getting away with it (all messed up), δεν είμαι εκείνος ο always anxious, always timid.

Φυλακές στεγανότερες από εκείνες που χτίζουμε γύρω μας δεν υπάρχουν: γνωστά πράγματα.

Σε κάθε σχέση με ανθρώπους πρέπει να θυμόμαστε ποιο μέρος τους μας αφορά και ποιο όχι.

Πολεμώντας τη Μηχανή έμαθα τελικά ότι χρειάζεσαι απόσταση από αυτήν για να τη νικήσεις: τους αγχέμαχους τους αιχμαλωτίζει και τους αφομοιώνει.

Ξανά: στους άλλους βλέπουμε και κρίνουμε αυτό που μας τρώει.

Κάθε τρυφερότητα και κάθε χαρά και κάθε στόρυ τελειωμένο κι ατελείωτο αναδεικνύεται καθώς αναδύεται μέσα από τα σύννεφα της ενοχής και του φόβου κι αστράφτει σαν αεροσκάφος.

I chose not to choose, I chose something else.

Η Μηχανή δεν είμαι εγώ. Η Μηχανή θέλει να γίνει εγώ.

Εμπέδωσα πια το pecca fortiter και κατάφερα να το συνεχίσω με το crede firmiter. Παραμένω στο Hier stehe ich, αλλά το ich kann nicht anders περισσεύει.

Δεν θα γίνουμε τα πάντα όχι μόνον τοις πάσι αλλά ούτε καν για έναν και μόνον έναν άνθρωπο.

Α δεν φοβάμαι πια, όχι τόσο πολύ, όχι ανυπεράσπιστα.

 

Πίνω Caol Ila κι αυτό με κάνει να σκέφτομαι σαν παππούδι σκωτσέζικο (από αυτά που θα αφανίσουν οι βρετανικές επιδημιολογικές παλινωδίες):

Που λέτε, σκεφτόμουν τον angelus novus, τον εικονιζόμενο άγγελο της ιστορίας του Μπένιαμιν, που κοιτάει πίσω προς το παρελθόν και βλέπει μόνον ερείπια. Ναι μωρέ, αυτόν τον άγγελο με τον οποίο δεν υπάρχει ένα αριστερό διανοούμενο προφίλ που να μη μας έχει ζαλίσει τον γκιώνη, τον μπούφο, την τυτώ και όλες τις κουκουβάγιες μαζί.

Σκεφτόμουν λοιπόν ότι η ματιά προς το παρελθόν, αυτή που αντικρύζει ερείπια, δεν αφορά μόνον την Ιστορία (κατά Μπένιαμιν) αλλά και την ψυχανάλυση. Η ψυχαναλυτική διαδικασία σε αναγκάζει να κοιτάξεις προς τα πίσω και να αντικρύσεις αυτό που πλέον είναι προφανές και αυτό που η ψυχανάλυση μετατρέπει σε ερείπιο και κουφάρι ενώ πριν, όταν το κοίταγες από μπροστά, ήταν άμορφο κι απλησίαστο: τρόμος.

«Ω ρε μάγκαμ», σκέφτηκα, «πόσο γαμάτος παραλληλισμός ιστορίας και ψυχαναλύσης. Πόσο γαμάτη η κατανόηση της ιστορίας (συλλογικής και προσωπικής) ως ερειπίων».

Όμως, επειδή μπορώ να σκέφτομαι και σαν σκωτσέζικο παππούδι, υπενθύμισα στον εαυτό μου ότι παρά τη σταδιακή μετατροπή των πανεπιστημίων σε σούπερ μάρκετ υπάρχουν ακόμα τουλάχιστον 3246 άνθρωποι πιο ειδικοί από εμένα σε αυτό το θέμα, άνθρωποι που ξέρουν από Ιστορία, Ψυχανάλυση, Βάλτερ Μπένγιαμιν ― και τους συνδυασμούς τους.

Κι έτσι άραξα, αντί να γράψω ένα τάχα μου και ουάο-γαμάω στάτους για την καταπληκτική μου ιδέα, που σίγουρα ήδη έχουν ψάξει και ξεψαχνίσει επαΐοντες.

Ο μύθος δηλοί: «πριν δογματίσεις, ειδικό να ρωτήσεις».

Άνοιξα μπλογκ το 2004 και στα ελληνικά το 2005. Στο fb μπήκα το 2008. Είμαι λοιπόν σε θέση να έχω κάποιες απόψεις για τη σοσιαλμηντιακή ζωή.

Το κοινό

Αν γράφετε ή αν ανεβάζετε φωτό και βίντεο επειδή πιστεύετε ότι θα αρέσει σε ένα συγκεκριμένο κοινό, προσέξτε καλά: αργά ή γρήγορα το κοινό που εξυπηρετείτε θα σας βαρεθεί. Το μόνο κοινό για το οποίο αξίζει να γράφετε ή να ποστάρετε είναι

1. είτε το Κοινό, ως αφηρημένη έννοια (θα είστε προσεκτικοί και ακριβείς),
2. είτε ο εαυτός σας (θα είστε συνεπείς και τίμιοι),
3. είτε γκομενάκι (θα μεγαλουργήσετε ή όχι).

Ομολογητές;

Κάθε φορά που αισθάνεστε ομολογητές ή και μάρτυρες της ελευθερίας του λόγου, κάτι που μέχρι κι εγώ το έχω πάθει τόσα χρόνια στο κουρμπέτι πια, αναλογιστείτε μήπως ο γενίτσαρος που σας καταδιώκει είναι απλώς ποντικός ή, χειρότερα, κάποιο αδύναμο παιδί. Βεβαίως για να φτάσουμε εκεί έχουμε ήδη αποκλείσει το ενδεχόμενο πως απλώς λέτε κοτσάνες ή δείχνετε αηδίες προσπαθώντας να φανείτε κάπως προχώ και στην αιχμή, λιγάκι κόντρα στο ρεύμα ― ή ό,τι σας φαίνεται για ρεύμα.

Γνώμη μο

Βεβαίως και όλοι έχουμε γνώμη ή αναμένεται από εμάς στο σοσιαλμηντιακό παζάρι να έχουμε γνώμη για κάθε θέμα που ανακύπτει, ή και χωρίς να ανακύψει. Αν πρέπει οπωσδήποτε να την πούμε, καλό είναι μην τη διατυπώνουμε σαν να είναι δόγμα ή σαν να γνωρίζουμε το θέμα μέσα-έξω, ιδίως αν δεν το γνωρίζουμε.

Σφρίγος και νεότητα στα ΜΚΔ

Όντας σοσιαλμηντιακά υπεραιωνόβιος σε γατίσια χρόνια, πρέπει να αποκαλύψω ένα από τα μυστικά της διάρκειάς μου σε αυτά. Παραμένω απτόητος και κεφάτος παρά τα αλλεπάλληλα χτυπήματα της Βλακείας και παρά τους πανταχού ακροβολισμένους μαλάκες γιατί ποτέ δεν πίστεψα ότι έχω πάντα δίκιο. Ακόμα κι όταν περιτριγυριζόμαστε από μαλάκες δεν έχουμε πάντα δίκιο: ίσα ίσα, μια τέτοια πεποίθηση είναι σύμπτωμα της σταδιακής μας έκπτωσης σε μαλάκα.

Το τραγούδι το έμαθα κι εγώ, όπως πολλοί, από τον Μπόουι:

Ακούγεται ένα κανονικό τραγούδι του Μπόουι, σαν μια χλωμή εκδοχή του θεσπέσιου Wild is the wind. Από ένα σημείο και μετά λίγο το χάνεις, γίνεται σαν βυζαντινός κανόνας κάπως (η ωδή β’, η πένθιμη, που οι περισσότεροι κανόνες παραλείπουν).

Το τραγούδι είναι απόδοση στα αγγλικά του La Mort από τον Μεγάλο Βαλλώνο:

Αυτή η εκτέλεση είναι πέρα για πέρα αμήχανη, μετεωρίζεται μεταξύ σανσόν, βωντβίλ και εμβατηρίου. Πιθανότατα ο Μπρελ δεν αισθανόταν άνετα με τους στίχους ή δεν ήθελε να πάει προς τη μεριά των μεγάλων δραματικών ερμηνειών και έμεινε σε μια διάθεση που θυμίζει κάτι τραγουδάκια του όπως αυτό.

Μεταξύ Μπόουι και Μπρελ στέκεται ένας άλλος γίγαντας, αν και παραγνωρισμένος: ο Σκοτ Γουώκερ. Αυτός μετέφρασε το τραγούδι στα αγγλικά, όπως και άλλα του Μπρελ, αυτός το ερμήνευσε ως κάτι στωικά θρηνητικό. Το ανέδειξε με τη δυνατή αλλά ελεγειακή ερμηνεία του αλλά και με την κάπως πιο σινατραϊκή ενορχήστρωση. Θα τον μιμηθούν εκατοντάδες στο πώς τραγουδάμε τον θάνατο, θέμα που η αμερικάνικη ποπ κουλτούρα αποφεύγει μέχρι θανάτου.

Θα μπορούσαμε να είχαμε μείνει με την ερμηνεία του Σκοτ Γουώκερ, άλλωστε αυτή του Μπρελ την έχουμε μάλλον ξεχάσει.

Ας σκεφτούμε λίγο τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Σύμμαχοι ήταν ένας συνασπισμός που απάρτιζαν οι εξής δυνάμεις: μια αποικιοκρατική αστική δημοκρατία που γρήγορα βγήκε εκτός μάχης, η κατεξοχήν αποικιοκρατική αυτοκρατορία και δεινή ιμπεριαλιστική δύναμη, οι Άγιοι Τόποι του καπιταλισμού, μια ολοκληρωτική συγκεντρωτική αυτοκρατορία. Η Γαλλία θα έδειχνε τα νύχια και τα δόντια της στην Αλγερία, στο Βιετνάμ και αλλού· οι Βρετανοί είναι πλέον πασίγνωστοι, εφευρέτες του τεχνητού λιμού, μαέστροι του διχασμού, συνεπείς σφαγείς· οι ΗΠΑ δεν χρειάζονται συστάσεις· η ΕΣΣΔ πήρε μια κομμουνιστική επανάσταση και τη μετέτρεψε στη συμφορά του διεθνούς κομμουνισμού, εμποτίζοντάς τον με αυταρχισμό, προσωπολατρία και τον δικό της ιερό ιμπεριαλισμό.

Λίγοι άνθρωποι που πολέμησαν το Θηρίο στο πλευρό των Συμμάχων είχαν ψευδαισθήσεις, πάρα πολύ λίγοι. Στο κάτω κάτω, τα χαΐρια των Συμμάχων τα είχε δει ο πραγματικά ελεύθερος κόσμος και στην Ισπανία (ατολμία ή κυνισμός;) και στις πολιτικές εφησυχασμού του Χίτλερ («γραφικός αυτός ο ψυχάκιας μα χρήσιμος») και στα «αφήστε ναζί και κομμούνια να αλληλοφαγωθούν» (…) και στην ατιμία του Συμφώνου Ρίμεντροπ-Μολότωφ (προϊόν στρατηγικής δειλίας ή σταλινικού κυνισμού). Τέλος υπενθυμίζω ότι οι Σύμμαχοι διέπραξαν εγκλήματα πολέμου, όπως ο βομβαρδισμός γερμανικών φραγμάτων, της Δρέσδης και του Τόκυο, όπως οι δύο πυρηνικές επιθέσεις (που, όχι, δεν ήταν «αναγκαίες»).

Με το τέλος του πολέμου ούτε όλοι οι ένοχοι τιμωρήθηκαν και ούτε όπως και όσο έπρεπε, ενώ υπερβολικά πολλοί αθώοι δεν γλύτωσαν σφαγές, βιασμούς, προσφυγιές, διαπομπεύσεις, φυλακές, στρατόπεδα εγκλεισμού κι εργασίας. Οι απλοί στρατιώτες και αντάρτες αλλά και όσοι τους υποστήριζαν στα μετόπισθεν, αυτοί που τελικά νίκησαν τον ναζισμό, τον φασισμό και την ύπουλη γενοκτονική μηχανή της ιαπωνικής αποικιοκρατίας (αυτής που υποσχόταν ότι θα απάλλασσε την Ασία από τους δυτικούς αποικιοκράτες),  δεν είχαν πάντοτε υποδοχή και μεταχείριση ηρώων.

Ωστόσο ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε και αναγκαίος και ένδοξος και τιμημένος — όσο ένδοξος και τιμημένος μπορεί να είναι οποιοσδήποτε πόλεμος. Πάνω απ’ όλα όμως υπήρξε μια πανανθρώπινη προσπάθεια: έργο πάρα πολλών, κι ας έφερε δυστυχία κι αδιανόητο πόνο σε περισσότερους.

Εδώ και βδομάδες ζούμε μια ακόμα πανανθρώπινη προσπάθεια, συμμετέχουμε μάλλον σε αυτή. Δεν πρόκειται για πόλεμο, δεν είναι καν χρήσιμο να χρησιμοποιούμε τον πόλεμο ως μεταφορά. Δεν υπάρχει εχθρός που πρέπει να εξοντωθεί και να κατατροπωθεί, υπάρχουν μόνο ζωές που πρέπει να σωθούν.

Κανείς ωστόσο δεν έχει ψευδαισθήσεις ότι όλοι πληττόμαστε από τον εγκλεισμό εξίσου, ότι όλοι μαζί «ενωμένοι» μένουμε σπίτι κτλ. Οι διανομείς, οι ταμίες, οι εργαζόμενοι στην καθαριότητα κ.α., πάνω απ’ όλους οι εργαζόμενοι στις (απαξιωμένες κι υποχρηματοδοτούμενες) δημόσιες δομές υγείας φέρουν στους ώμους τους το συντριπτικό βάρος της προσπάθειας να περιοριστεί και να επιβραδυνθεί η εξάπλωση της πανδημίας. Παράλληλα, όσοι έχουνε μικρά κι αφιλόξενα σπίτια υφίστανται την αβάσταχτη ψυχολογική πίεση του εγκλεισμού ενώ, ελέω παγκόσμιου καπιταλισμού, ο λογαριασμός δεν θα έρθει στους καθ’ υπερβολή έχοντες παρά στους φτωχούς και σε όσους χάνουν και θα χάσουν τις δουλειές τους ή την πελατεία τους.

Ωστόσο δεν παύει η στάση στην οποία έχει περιέλθει ο πλανήτης να αποτελεί προϊόν πανανθρώπινης προσπάθειας με αποκλειστικό σκοπό να σωθούν ζωές. Όταν «τελειώσουν όλα αυτά» θα γίνει απόπειρα να καπηλευθούν κάποιοι τις έκτακτες συνθήκες που δημιουργήθηκαν για να επιβάλουν τους ολοκληρωτισμούς τους; Σίγουρα. Θα πληρώσουν τον λογαριασμό τα συνήθη υποζύγια; Σχεδόν σίγουρα. Θα έχουν όμως σωθεί εκατομμύρια άνθρωποι; Οπωσδήποτε.

Η τρομακτική επιδημία της γρίπης του 1918 δεν θα επαναληφθεί: όχι (μόνο) επειδή θαυματουργεί η επιστήμη αλλά και επειδή σιγά σιγά η ανθρωπότητα δείχνει να μαθαίνει ότι υπάρχουν συλλογικοί αγώνες που δεν έχουν πολεμικό χαρακτήρα αλλά θεμελιώνονται στην αλληλεγγύη. Κι είναι κι αυτό μια καλή αρχή.