Sex, drugs and rock’n’roll

Απ’ ό,τι φαίνεται, όταν πατάς τα πενήντα αρχίζεις σιγά σιγά να αισθάνεσαι ότι αποτελείς εσύ και ο βίος σου μια πολύτιμη (χαχά) γέφυρα με έναν κόσμο που χάνεται. Υποθέτω ότι με το που θα πατήσει κανείς τα εβδομήντα βιώνει η αίσθηση αυτή να μετατρέπεται σε μια κανονικότατη επίγνωση απώλειας: με άλλα λόγια πείθεσαι πλέον ότι ο κόσμος σου έχει χαθεί αμετάκλητα.

Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι έχουν όντως βάση ο ηθικός πανικός και η γενικευμένη ανησυχία των συνομηλίκων μου σχετικά με το ότι η νέα γενιά δεν πίνει αλκοόλ, δεν κάνει σεξ, δεν περνάει καλά και με το ότι αυτό έχει να κάνει με την επέλαση ενός νέου πουριτανισμού. Οπωσδήποτε υπάρχει αλλαγή παραδείγματος και ξέρουμε πια ότι κάθε γενιά που βλέπει να αλλάζει το παράδειγμα αγχώνεται κι αισθάνεται μετέωρη. Μετέωρη όπως κάθε γέφυρα που πρέπει να εκτείνεται πάνω από κάποιο χάσμα, π.χ. πάνω από κάποιο ποτάμι, έστω κι αν δεν είναι ορμητικό.

Επιστρέφοντας λοιπόν σ’ εμένα και στη γενιά μου που πατήσαμε τα πενήντα κι αισθανόμαστε κάτι σαν κρεμαστές γέφυρες ή και ξεκρέμαστές γέφυρες, εμείς που γεννηθήκαμε όταν τελείωνε η δεκαετία του ’60 έχουμε μείνει με την εντύπωση ότι το σύνθημα sex, drugs and rock’n’ roll αποτέλεσε τον κολοφώνα, ενδεχομένως μια χαμένη άνοιξη επίσης, της νεωτερικότητας και της ελευθερι(ακ)ότητας.

Βεβαίως, και για να τα συνδέσουμε λίγο και μ’ αυτά που λέγαμε πιο πριν για τη νέα γενιά και πόσο πουριτανοί είναι, για να κάνεις σεξ χρειάζεσαι σπίτι ή τελοσπάντων κάποιο χώρο, για να κάνεις drugs χρειάζεσαι κάποια λεφτά ακόμα κι αν τα ναρκωτικά σου είναι τσιγάρα κι αλκοόλ ― όσο για το rock’n’ roll θα επανέλθουμε.

Είναι όμως έτσι; ήταν όντως αυτό το σύνθημα η αποθέωση της ελευθερι(ακ)ότητας; Πρόκειται πράγματι για το σύνθημα μιας νεωτερικής γενιάς που θα τα ανέτρεπε και θα τα ξαναθεμελίωνε όλα; είναι όντως το sex, drugs and rock’n’roll παντιέρα της νεωτερικότητας; δεν είμαι καθόλου σίγουρος.

Ίσα ίσα πιστεύω όλο και περισσότερο όσο περνάν τα χρόνια ότι το sex, drugs and rock’n’ roll ήταν απλώς η πανάρχαια ανακεφαλαίωση κάθε πανανθρώπινης χαράς. Δεν αποτελεί σημαία νεωτερική. Η νεωτερικότητα είχε πολλά να πει για μουσική την οποία απλώς καθόμαστε κι ακούμε φρόνιμα και προσεκτικά ή για αφηγήσεις τις οποίες διαβάζουμε κατά μόνας από βιβλία ή για θεάματα που παρακολουθούμε με σιωπή και (σχετική) προσήλωση, σχετική προσήλωση, μέσα σε μία σκοτεινή αίθουσα. Τίποτε από αυτά δεν είναι sex, drugs and rock’n’ roll: το σύνθημα αποτύπωνε αυτό που το ανθρώπινο είδος ζητάει και αποζητά (ή ψάχνει) τα τελευταία 150.000 χρόνια τουλάχιστον.

Ξεκινάμε με το σεξ, δεν υπάρχει τίποτα το νεωτερικό στο αίτημα για σεξ. H νεωτερικότητα ίσα ίσα προσπάθησε να εντάξει το σεξ αποκλειστικά μέσα σε αυτό που λέμε έρωτα, να το μετουσιώσει απαραιτήτως σε αγάπη και να το εγκιβωτίσει μέσα σε εξιδανικευμένες μονογαμικές σχέσεις. Το σεξ εκτός νεωτερικότητας είναι σεξ και πρόκειται για την αγαπημένη ενασχόληση όλων των ανώτερων θηλαστικών, χερσαίων και θαλάσσιων.

Πάμε τώρα στα ναρκωτικά. Εννοείται ότι όταν μιλάμε για ναρκωτικά μιλάμε για ό,τι θέλετε από τους περίεργους καρπούς που πιπίλαγαν οι τροφοσυλλέκτες για να μαστουρώνουν μέχρι την μπίρα, για χάρη της οποίας υποτίθεται ότι κάναμε την γεωργική επανάσταση περνώντας πάρα πολύ δύσκολες στιγμές ως είδος καθώς πασχίζαμε να επιβιώσουμε από κακές σοδειές ή να μην αλληλοσκοτωθούμε. Η φάση της δεκαετίας του ’60 ως ναρκωτικά εννοούσε κυρίως τις ψυχεδελικές ουσίες, μέσα από τις οποίες αναζητούσε τη φώτιση, την αρμονία με το σύμπαν, ή την ολότητα ή την αυτοπραγμάτωση, ή οτιδήποτε άλλο θέλει να βρει κανείς όταν θέλει να ψάξει εντός του. Η φάση λοιπόν αυτή είναι τόσο νεωτερική, δηλαδή καθόλου, όσο και οι ενταγμένες στην λατρευτική ζωή πρακτικές πάρα πολλών κοινοτήτων τροφοσυλλεκτών, αυτές οι πρακτικές που τώρα αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης από κάθε λογής Γκουίνεθ Πάλτροου. Από τον καφέ μέχρι το ρούμι, από το μάτε μέχρι τα λεγόμενα σκληρά ναρκωτικά καθώς και όοοολα αυτά τα καινούργια συνθετικά ναρκωτικά που έχουν αρχικά για ονόματα, δεν υπάρχει τίποτα πιο αρχέγονο από την επιθυμία να ξεφύγεις λιγάκι.

Και φτάνουμε στο rock’n’roll. Τα πράγματα εδώ γίνονται πολύ ενδιαφέροντα γιατί πραγματικά πριν τη μουσική των αιθουσών συναυλιών και τη μουσική δωματίου, επινοήσεις του 17ου αιώνα στην δυτική Ευρώπη, η αποστολή της μουσικής ήταν τριπλή: λατρεία, κοινότητα, σεξ. Να το πάλι το σεξ. Η μουσική έφερνε κοντά την κοινότητα ή έστω την παρέα, και θα το κάνει όσο υπάρχουν άνθρωποι: από αυτή την άποψη το σκέλος rock’n’ roll του τρίπτυχου κάθε άλλο παρά νεωτερικό είναι. Επίσης η μουσική ήτανε αφορμή για χορό και to know us better (που έλεγε και η ταινία). Μάλιστα, αυτό το τελευταίο στοιχείο της αποστολής της μουσικής σε κάποιες κοινωνίες ήτανε τόσο έντονο ώστε να απαγορεύουν κακήν κακώς τη μουσική γενικότερα: η μουσική ήταν αποκλειστικά στην υπηρεσία της τουπίκλην ακολασίας. Όσον αφορά τη λατρεία, κακά τα ψέματα, το rock’n’roll δεν τα πήγε πολύ καλά στην υπηρεσία θεοτήτων.

Είναι κοινός τόπος στην ιστορία της ανθρωπότητας να θεωρούμε ότι πρωτοτυπούμε σε κάτι ακριβώς όταν απλούστατα ακολουθούμε την περπατημένη του ανθρώπινου είδους, ενός είδους που αγαπά το σεξ, δεν αποχωρίζεται τα ναρκωτικά του έστω κι αν είναι μόνο το παγκόσμιο ναρκωτικό, δηλαδή η καφεΐνη, και τη θέλει τη μουσική του για να δέσει η παρέα κι κοινότητα και ενδεχομένως για να γνωρίσει κάνα κορίτσι ή κανένα αγόρι ή ό,τι τέλος πάντων θέλει να γνωρίσει ο καθένας κι η καθεμία από εμάς.